{"id":1148,"date":"2019-05-10T20:58:19","date_gmt":"2019-05-10T20:58:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yazilimperver.com\/?p=1148"},"modified":"2019-10-12T12:53:30","modified_gmt":"2019-10-12T12:53:30","slug":"solid-1-tek-sorumluluk-prensibi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.yazilimperver.com\/index.php\/2019\/05\/10\/solid-1-tek-sorumluluk-prensibi\/","title":{"rendered":"SOLID 1 – Tek Sorumluluk Prensibi"},"content":{"rendered":"

Evet arkada\u015flar, uzunca bir s\u00fcredir, modern C++ ile ilgili yaz\u0131lar payla\u015f\u0131yordum sizler ile ve yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisli\u011fine ili\u015fkin konulara biraz uzak kald\u0131k. Bu yaz\u0131 ile birlikte, biraz daha bu kavramlara e\u011filmeye ba\u015flayaca\u011f\u0131m. Daha \u00f6nce baz\u0131 kavramlara ili\u015fkin yaz\u0131lar\u0131m olmu\u015ftu, in\u015fallah \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde bunlar\u0131n s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmay\u0131 planl\u0131yorum. Gelelim bu yaz\u0131m\u0131n (daha do\u011frusu art\u0131k yaz\u0131 dizisi) konusuna.
\nYaz\u0131m\u0131 tek bir kelime ile \u00f6zetleyecek olursam: SOLID. Pek anlaml\u0131 gelmemi\u015f olabilir. S.O.L.I.D. \u015feklinde yazarsam baz\u0131 kelimelerin k\u0131saltmalar\u0131 oldu\u011funu hemen anlayacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n

<\/p>\n

Sizleri daha fazla merakta b\u0131rakmadan, S.O.L.I.D.’in neyin k\u0131saltmas\u0131 oldu\u011funu sizler ile payla\u015fay\u0131m.<\/p>\n

S – Single-responsiblity principle (SRP)<\/span><\/strong>
\nO – Open-closed principle (OCP)<\/span><\/strong>
\nL – Liskov substitution principle (LSP)<\/span><\/strong>
\nI – Interface segregation principle (ISP)<\/span><\/strong>
\nD – Dependency Inversion Principle (DIP)<\/span><\/strong><\/p>\n

Bunlar\u0131n her birisi, zaman\u0131nda Robert C. Martin, kendisi Bob amca olarak da bilinir, taraf\u0131ndan Nesne Y\u00f6nelimli Yaz\u0131l\u0131m Geli\u015ftirme i\u00e7in uyulmas\u0131 gereken asgari prensipler olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Daha fazla detay i\u00e7in \u015fu dok\u00fcmana<\/a><\/strong><\/span> da g\u00f6z atabilirsiniz.\u00a0Nesne y\u00f6nelimli programlama yakla\u015f\u0131m\u0131, yap\u0131sal programlama<\/a> <\/strong><\/span>yakla\u015f\u0131m\u0131na g\u00f6re tekrar kullan\u0131labilirli\u011fi\/esnekli\u011fi artt\u0131r\u0131p, karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 kotarabilse de, yanl\u0131\u015f kullan\u0131m, bunun tam tersine de sebep olabilir. Bu prensiplerin temel amac\u0131 da asl\u0131nda bu tarz s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 gidererek, daha \u00e7evik<\/strong>, tekrar kullan\u0131labilir<\/strong> ve idame edilebilir<\/strong> yaz\u0131l\u0131mlar elde etmek.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, nesne y\u00f6nelimli yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiren hatta, \u00e7o\u011fu yaz\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n bu kavramlara vak\u0131f olmas\u0131, bana kal\u0131rsa olduk\u00e7a elzem. O sebeple daha fazla vakit kaybetmeden bunlar\u0131n her birisine g\u00f6z atal\u0131m.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu prensipleri tek bir yaz\u0131da anlatmaktansa, ayr\u0131 ayr\u0131 yaz\u0131larda anlatmaya karar verdim. Hem daha anla\u015f\u0131l\u0131r hem de daha kolay okunabilir olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu yaz\u0131mda Tek Sorumluluk “Single-Responsibility” prensibine g\u00f6z ataca\u011f\u0131z.<\/p>\n

Di\u011fer SOLID yaz\u0131lar\u0131na a\u015fa\u011f\u0131daki adreslerden ula\u015fabilirsiniz. <\/span><\/p>\n

    \n
  1. SOLID 1 – Tek Sorumluluk Prensibi<\/a><\/span><\/strong><\/li>\n
  2. SOLID 2 – A\u00e7\u0131k\/Kapal\u0131 Prensibi<\/a><\/span><\/strong><\/li>\n
  3. SOLID 3 – “Liskov Substitution” Prensibi<\/span><\/strong><\/a><\/li>\n
  4. SOLID 4 – Aray\u00fcz Ayr\u0131\u015ft\u0131rma Prensibi<\/strong><\/span><\/a><\/li>\n<\/ol>\n

    Tek Sorumluluk Prensibi (Single-Responsiblity Principle):<\/strong><\/span><\/h2>\n

    \"Image<\/p>\n

    Prensibin isminden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, bu kavram\u0131n en \u00f6nemli amac\u0131: ilgili kodun, nesne y\u00f6nelimli yaz\u0131l\u0131mlar i\u00e7in, s\u0131n\u0131f\u0131n, sadece tek bir sorumlulu\u011fu olmas\u0131d\u0131r. Bu biraz da asl\u0131nda, yaz\u0131l\u0131m tasar\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli olan tutarl\u0131l\u0131k\/kohezyon (“cohesion<\/em>“) kriteri ile de yak\u0131ndan ilintilidir. Bu kavram, verilen bile\u015fenin metot ve verilerinin birbirleri ve ger\u00e7ekle\u015ftirilecek olan yegane fonksiyonalite ile ne kadar ilintili oldu\u011funu ifade eder. Y\u00fcksek d\u00fczeyde kohezyon, iyi bir yaz\u0131l\u0131m tasar\u0131m\u0131 elde etmede b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n

    Bob amca, bu prensibe dair ayr\u0131ca “s\u0131n\u0131f\u0131 de\u011fi\u015ftirmemiz i\u00e7in sadece bir sebebimiz olmal\u0131” gibi olduk\u00e7a \u00fcnl\u00fc bir tan\u0131m da yapm\u0131\u015ft\u0131r (bunun detaylar\u0131 i\u00e7in verdi\u011fim \u015fu adrese<\/a> <\/strong><\/span>bir g\u00f6z atabilirsiniz). Bir di\u011fer ifade ile s\u0131n\u0131f i\u00e7erisindeki elemanlar\u0131n de\u011fi\u015fimi ayn\u0131 sebepten olmal\u0131 ve de\u011fi\u015fiklik i\u00e7in farkl\u0131 sebeplere ihtiya\u00e7 duyulan \u015feyler ayr\u0131lmal\u0131d\u0131r. Peki sebepten kas\u0131t nedir? Burada k\u0131saca bir \u00f6rnek \u00fczerinden bunu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015fay\u0131m.<\/p>\n

    \u00d6rne\u011fin elimizde, uygulamam\u0131z\u0131n d\u0131\u015f d\u00fcnya ile haberle\u015fmesinden sorumlu bir s\u0131n\u0131f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnelim ve \u00e7ok temel olarak a\u015fa\u011f\u0131daki kabiliyetleri i\u00e7erdi\u011fini farz edelim:<\/p>\n

    class ExternalCommunication\r\n{\r\npublic:\r\n    \/\/ Soket mesaji gonder\r\n    bool sendTCPMessage(const char* rawData);\r\n\r\n    \/\/ En son alinan mesajlari kaydet\r\n    void saveMessageHistoryAsXML();\r\n};<\/pre>\n
    Yukar\u0131da verdi\u011fim s\u0131n\u0131fa bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, temel olarak iki fonksiyon g\u00f6r\u00fclmekte: TCP\/IP soketi \u00fczerinden haberle\u015fme ve haberle\u015fme ge\u00e7mi\u015finin kaydedilmesi. Mesaj g\u00f6nderilmesi ve mesaj ge\u00e7mi\u015fin kaydedilmesinin her birini ayr\u0131 bir kabiliyet olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Bu ba\u011flamda olabilecek de\u011fi\u015fiklikleri \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, burada kay\u0131t i\u00e7in XML format\u0131 kullan\u0131l\u0131rken, JSON’\u0131 destekleme durumu olabilir. Ayn\u0131 zamanda TCP yerine seri kanal ya da UDP kullanma durumu olabilir. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz \u00fczere, bu s\u0131n\u0131f de\u011fi\u015fmesi i\u00e7in birden fazla sebep ortaya \u00e7\u0131kt\u0131! SRP’ye g\u00f6re bunlardan sadece birinin de\u011fi\u015fikli\u011fe sebebiyet vermesini bekliyoruz. \u015eimdi bu kod par\u00e7as\u0131n\u0131 SRP’ye uygun hale getirmeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n
    \u00d6ncelikli olarak mesaj ge\u00e7mi\u015fini yazan i\u015flevi ayr\u0131 bir s\u0131n\u0131fa alal\u0131m. Bunu da yaparken birden fazla kay\u0131t format\u0131 olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bu durumu kotarmak i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki gibi s\u0131n\u0131flar\u0131 olu\u015fturabiliriz:<\/p>\n
    class IMessageHistoryRecorder\r\n{\r\npublic:\r\n\tvirtual void saveMessageHistory(const std::vector<MessageData>& hisory) = 0;\r\n};\r\n\r\nclass XMLMessageHistoryRecorder\r\n: public IMessageHistoryRecorder\r\n{\r\npublic:\r\n\tvirtual void saveMessageHistory(const std::vector<MessageData>& hisory)\r\n\t{\r\n\t     std::cout <<\"Message history is recorded as XML file!\" << '\\n';\r\n\t}\r\n};\r\n\r\nclass JSONMessageHistoryRecorder\r\n: public IMessageHistoryRecorder\r\n{\r\npublic:\r\n\tvirtual void saveMessageHistory(const std::vector<MessageData>& hisory)\r\n\t{\r\n\t     std::cout <<\"Message history is recorded as JSON file!\" << '\\n';\r\n\t}\r\n};<\/pre>\n
    Art\u0131k yeni bir mesaj kay\u0131t format\u0131 kullanmam\u0131z gerekti\u011finde, ExternalCommunication<\/em> s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmemize gerek kalmayacak. Benzer \u015fekilde haberle\u015fme s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7in de a\u015fa\u011f\u0131daki s\u0131n\u0131flar\u0131 tan\u0131mlay\u0131p kullanabiliriz.<\/p>\n
    class ICommunicationItem\r\n{\r\npublic:\r\n\tvirtual bool initialize() = 0;\r\n\tvirtual bool sendMessage(const char* rawData) = 0;\r\n};\r\n\r\nclass TCPSocketCommunication\r\n\t: public ICommunicationItem\r\n{\r\npublic:\r\n\tvirtual bool initialize()\r\n\t{\r\n\t\t\/\/ Soket haberle\u015fmesine ili\u015fkin ilklendirmeler\r\n\t}\r\n\tvirtual bool sendMessage(const char* rawData)  override\r\n\t{\r\n\t\t\/\/ Soket uzerinden mesaj gonderme kodu\r\n\t}\r\n\r\n\t\/\/ Sokete iliskin ozellesmis metotlar\r\n\tvoid setSocketParameters(const string ipAddress, int portNo)\r\n\t{\r\n\t\t\/\/ Soket parametreleri\r\n\t}\r\n};\r\n\r\nclass SerialCommunication\r\n\t: public ICommunicationItem\r\n{\r\npublic:\r\n\tvirtual bool initialize()\r\n\t{\r\n\t\t\/\/ Seri kanal uzerinden haberle\u015fmeye ili\u015fkin ilklendirmeler\r\n\t}\r\n\r\n\tvirtual bool sendMessage(const char* rawData)  override\r\n\t{\t\t\r\n\t\t\/\/ Seri kanal uzerinden mesaj gonderme\r\n\t}\r\n\r\n\t\/\/ Seri kanala iliskin ozellesmis metotlar\r\n\tvoid setSerialPortParameters(eBaudRate baudRate, eDataBit dataBits, eParity parity,)\r\n\t{\r\n\t\t\/\/ Seri kanal parametreleri\r\n\t}\r\n};<\/pre>\n
    Nihai olarak s\u0131n\u0131f\u0131m\u0131z a\u015fa\u011f\u0131daki gibi olacak ve SRP’i da sa\u011flam\u0131\u015f ve olduk\u00e7a geni\u015fleyebilir bir s\u0131n\u0131f elde etmi\u015f olduk \ud83d\ude42<\/p>\n
    class ExternalCommunication\r\n{\r\npublic:    \r\n    \/\/ mesaji gonder\r\n    bool sendMessage(const char* rawData)\r\n    {\r\n    \t... \r\n\r\n    \tif(nullptr != mCommunicationMedium)\r\n    \t\tmCommunicationMedium->sendMessage(rawData);\r\n\r\n    \t... \r\n    }\r\n\r\n    \/\/ En son alinan mesajlari kaydet\r\n    void saveMessageHistory()\r\n    {\r\n    \t... \r\n\r\n    \tif(nullptr != mMessageRecorder)\r\n    \t{\r\n    \t\tmMessageRecorder->saveMessageHistory(mRecordedMessageData);\r\n    \t\tmRecordedMessageData.clear();\r\n    \t}\r\n\r\n    \t...     \t\r\n    }\r\n\r\n\r\n    \/\/ Mesajlari kaydetmek i\u00e7in kullanaca\u011f\u0131m\u0131z s\u0131n\u0131f atayal\u0131m\r\n    void setMessageRecoder(IMessageHistoryRecorder* recorder)\r\n    {\r\n    \tmMessageRecorder = recorder;\r\n    }\r\n\r\n    \/\/ Haberle\u015fme alt yap\u0131s\u0131na ili\u015fkin s\u0131n\u0131flar\u0131 gecirelim\r\n    void setCommunicationItem(ICommunicationItem* commItem)\r\n    {\r\n    \tmCommunicationMedium = commItem;\r\n    }\r\nprotected:\r\n     IMessageHistoryRecorder* mMessageRecorder{nullptr};\r\n     ICommunicationItem* mCommunicationMedium{nullptr};\r\n\r\n     std::vector<MessageData> mRecordedMessageData;\r\n};<\/pre>\n
    Yukar\u0131daki \u00f6rnek yan\u0131nda, Bob amcan\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 \u00f6rne\u011fi de sizler ile payla\u015fmak istiyorum. A\u015fa\u011f\u0131da, \u00f6rne\u011fe ili\u015fkin s\u0131n\u0131f diyagram\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n
    \"Violation<\/p>\n
    Burada g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere Rectangle<\/em> s\u0131n\u0131f\u0131m\u0131z\u0131n en az iki adet sorumlulu\u011fu var. Bunlar: GraphicalApplication<\/em> taraf\u0131ndan, grafiksel kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fc (GUI<\/em>) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile bir dikd\u00f6rtgen \u00e7izdirilmesi\u00a0 (draw<\/em>() API’si) ve ComputationalGeometryApp<\/em> taraf\u0131ndan dikd\u00f6rtgenin alan\u0131n\u0131n hesaplan\u0131larak kullan\u0131lmas\u0131 (area<\/em>() API’si). \u0130lk bak\u0131\u015fta herhangi bir problem g\u00f6r\u00fclmeyebilir, hadi biraz daha yak\u0131ndan bakal\u0131m.<\/p>\n
    Buradaki g\u00f6rece\u011fimiz ilk s\u0131k\u0131nt\u0131, sadece dikd\u00f6rtgen alan hesaplamas\u0131na ihtiya\u00e7 duyan ComputationalGeometryApp<\/em> s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n, dolayl\u0131 yoldan GUI’ye<\/em> de ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k i\u00e7ermesidir. Benzer \u015fekilde GUI<\/em> ile ilgili bir de\u011fi\u015fiklikten \u00f6t\u00fcr\u00fc\u00a0ComputationalGeometryApp<\/em> uygulamas\u0131na da bu de\u011fi\u015fiklik yans\u0131yabilir. Bu da asl\u0131nda de\u011fi\u015fim i\u00e7in sadece bir sebep olmal\u0131 kural\u0131n\u0131 ihlal ediyor.<\/p>\n
    Peki bu s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 nas\u0131l giderebiliriz? Hemen bunu gideren tasar\u0131ma g\u00f6z atal\u0131m:<\/p>\n
    \"Design<\/p>\n
    G\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n yukar\u0131da g\u00f6sterildi\u011fi \u015fekilde ayarlanmas\u0131 ile iki uygulama aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k da ortadan kalkm\u0131\u015f oldu ve tasar\u0131m\u0131m\u0131z da SRP ile uyumlu hale geldi.<\/p>\n
    Yukar\u0131daki \u00f6rneklerden sonra akla \u015fu tarz bir soru gelebilir? Peki ger\u00e7ekten ilgili s\u0131n\u0131f\u0131m\u0131z\u0131n birden fazla sorumlulu\u011fu olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l anlayabiliriz? Bu noktada imdad\u0131m\u0131za, yaz\u0131m\u0131n ba\u015flar\u0131nda bahsetti\u011fim kohezyon kavram\u0131 yeti\u015fiyor. Buna \u00f6rnek te\u015fkil etmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan\u00a0SRP is a Hoax<\/a><\/span><\/strong>\u00a0sayfas\u0131nda verilen Java \u00f6rne\u011fine g\u00f6z ataca\u011f\u0131z:<\/p>\n
    class AwsOcket {\r\n    boolean exists() { \/* ... *\/ }\r\n    void read(final OutputStream output) { \/* ... *\/ }\r\n    void write(final InputStream input) { \/* ... *\/ }\r\n}<\/pre>\n
    \u015eimdi bu s\u0131n\u0131f \u00f6zelinde SRP’yi k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne uygulamaya kalkt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, muhtemelen elimizde ExistanceChecker<\/em>, ContentReader<\/em> ve ContentWriter<\/em> gibi s\u0131n\u0131flar olacakt\u0131r. Basit bir \u015fekilde Aws s\u0131n\u0131f \u00fczerinde bir veri okuyup, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemek i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki gibi bir kodu kullanmam\u0131z gerekecektir:<\/p>\n
    if (new ExistenceChecker(ocket.aws()).exists()) {\r\n  new ContentReader(ocket.aws()).read(System.out);\r\n}<\/pre>\n
    G\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere, \u00e7o\u011fu zaman bu s\u0131n\u0131flar birlikte kullan\u0131lacaklar. Ayr\u0131ca bu s\u0131n\u0131flar, birbirleri ile y\u00fcksek kenetlenme (coupling<\/em>) ve d\u00fc\u015f\u00fck seviyede kohezyon sergiliyorlar. O sebeple, bu s\u0131n\u0131f\u0131 asl\u0131nda bu \u015fekilde ay\u0131rmak do\u011fru de\u011fil.<\/p>\n
    Normal \u015fartlarda da bu prensibi kullan\u0131rken, s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6zellikle kohezyon seviyelerini iyi de\u011ferlendirmeniz gerekiyor.<\/p>\n
    Bu soru ile birlikte ilk prensibimizi tamamlam\u0131\u015f oluyoruz. Haftaya ikinci prensipte g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere, kendinize iyi bak\u0131n.<\/p>\n
    Kaynaklar:<\/span><\/strong><\/h2>\n