Bu yaz\u0131m\u0131, geli\u015ftirece\u011fim uygulamalarda ve yaz\u0131lar\u0131mda bundan sonra s\u0131k\u00e7a bahsedece\u011fim QT’ye<\/a> <\/strong><\/span>ay\u0131rmak istiyorum. Yaz\u0131n\u0131n kapsam\u0131 her \u015feyiyle QT’yi anlatmak de\u011fil ki ona zaten bir yaz\u0131 yetmez, apayr\u0131 bir yaz\u0131 dizi gerekir ki yeri geldik\u00e7e kullan\u0131ma g\u00f6re ilgili kabiliyetlerine yaz\u0131lar\u0131mda yer verece\u011fim. Duruma g\u00f6re kendine ait bir yaz\u0131 dizisi haline de \u00e7evirebiliriz \ud83d\ude09 Bu arada, gerek k\u00fct\u00fcphanenin kendisinin dok\u00fcmantasyonu, gerekse QT’ye ili\u015fkin kitaplar olduk\u00e7a \u00e7e\u015fitli ve yeterli materyal i\u00e7eriyor. Tak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131zda google’a ba\u015fvurmaktan \u00e7ekinmeyin. Elbette, her yaz\u0131mda oldu\u011fu gibi, faydaland\u0131\u011f\u0131m, daha detayl\u0131 bilgiler i\u00e7eren ve benzeri kaynaklar\u0131 yaz\u0131m\u0131nda sonundaki kaynaklar ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda sizler ile payla\u015f\u0131yor olaca\u011f\u0131m. Bunlar\u0131n da sizlere faydal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 umuyorum.<\/p>\n Gelelim yaz\u0131m\u0131n kapsam\u0131na, bu yaz\u0131mda QT ile ilgili \u00e7ok fazla teknik detaya girmeden genel olarak QT tarih\u00e7esi, \u00f6ne \u00e7\u0131kan kabiliyetleri, en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden bahsetmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Bunu da yaparken asl\u0131nda bu ekosistemi kullan\u0131rken denk gelebilece\u011finiz kavramlar ve terimler \u00fczerinden yapmaya gayret g\u00f6sterece\u011fim. Son olarak kurulum ile yaz\u0131m\u0131 tamamlamay\u0131 planl\u0131yorum (ilk etapta Visual Studio kullanarak \u00f6rnek bir QT uygulamas\u0131 geli\u015ftirmeyi de planl\u0131yordum ama yaz\u0131n\u0131n gerek kapsam\u0131 gerekse uzun olmas\u0131 sebebi ile \u00e7\u0131karmaya karar verdim, tabi arada kod \u00f6rnekleri olacak). Ee o zaman, daha fazla vakit kaybetmeden ba\u015flayal\u0131m.<\/p>\n \u00d6ncelikle QT’yi ingilizce harfleri ile seslendirenler oldu\u011fu gibi (‘Q’ ve ‘T’), ‘cute’ \u015feklinde seslendirenler de mevcut. Hatta \u00e7o\u011funlukla, ikinci \u015fekilde seslendirilmekte. \u015eimdi k\u0131sa bir tarih\u00e7e. QT’nin tohumlar\u0131 Norve\u00e7’li iki \u00f6\u011frenci\u00a0taraf\u0131ndan 1990’l\u0131 y\u0131llarda bir tez \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 kapsam\u0131nda at\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n \u0130lk geli\u015ftirilme amac\u0131 da Unix ve Mac OS i\u00e7in kullan\u0131labilecek bir grafiksel kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fc geli\u015ftirmekmi\u015f ve bunu kolay ve e\u011flenceli bir \u015fekilde yapmak (o zaman\u0131n \u015fartlar\u0131nda ger\u00e7ekten \u00f6nemli bir hedef). Bunu yaparken de, o zamanlar olduk\u00e7a pop\u00fcler olan Nesne Y\u00f6nelimli Yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme ilkelerini kendilerine \u015fiar edinmi\u015fler. Asl\u0131nda bakarsan\u0131z, k\u00fct\u00fcphanenin geldi\u011fi nokta da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ne kadar do\u011fru bir motivasyon ve hedef belirlendi\u011fini g\u00f6receksiniz. O zamanlar bu arkada\u015flar\u0131n QT anlam\u0131nda ortaya koyduklar\u0131m\u0131 ilk tasar\u0131mlardan birisi a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir. Bunu payla\u015f\u0131yorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc QT kulland\u0131k\u00e7a g\u00f6rece\u011finiz \u00fczere bu s\u0131n\u0131flar\u0131n bir \u00e7o\u011fu halen kullan\u0131l\u0131yor \ud83d\ude42<\/p>\n \u00d6zet olarak QT yakla\u015f\u0131k olarak 25-28 y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fe sahip, olduk\u00e7a olgun ve yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmakta olan bir k\u00fct\u00fcphane seti. Son olarak 5.13 s\u00fcr\u00fcm\u00fc yay\u0131nlanm\u0131\u015f durumda. A\u015fa\u011f\u0131da da, bu zamana kadar ge\u00e7mi\u015fi \u00f6zetleyen bir resim g\u00f6rebilirsiniz (t\u0131klad\u0131\u011f\u0131n\u0131z takdirde daha detayl\u0131 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm g\u00f6receksiniz):<\/p>\n Peki QT nedir ve neden kullan\u0131labilir? \u00d6ncelikle neden kullan\u0131labilir sorusuna bakacak olursak. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 bu noktada a\u015fa\u011f\u0131daki hususlar\u0131 de\u011ferlendirmek de fayda var. Bunlardan bir yada birden fazlas\u0131 sizin i\u00e7in \u00f6nemli ise, QT sizin i\u00e7in do\u011fru bir tercih olacakt\u0131r.<\/p>\n Art\u0131k bu noktada QT nin kapsam\u0131 hakk\u0131nda bir fikriniz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Her ne kadar a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak C++ kullanarak, grafiksel kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz tabanl\u0131 uygulamalar geli\u015ftirme i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor olsa da, kendi ifadeleri ile “Complete Cross Software Development Framework for Desktop, Mobile and Embedded Systems<\/em>“, yani hem masa\u00fcst\u00fc hem mobil hem de g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemler i\u00e7in yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme \u00e7er\u00e7evesi olarak tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n QT k\u00fct\u00fcphanesi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u00e7ok \u00e7e\u015fitli firmalar taraf\u0131ndan kullan\u0131lmakta. Bunlardan bir k\u0131sm\u0131 KDE, Opera, VLC, Google Earth, EASA olarak say\u0131labilir.<\/p>\n QT sundu\u011fu kabiliyetleri \u00e7e\u015fitli mod\u00fcller alt\u0131nda topluyor (Core, Network, GUI, vb.).\u00a0 Bunlar\u0131n yan\u0131nda gerek aray\u00fczleri geli\u015ftirmek, gerekse \u00e7oklu dil deste\u011fi, uygulama olu\u015fturma (qmake), kurulum dosyalar\u0131 haz\u0131rlama ve benzeri i\u015fler i\u00e7in de ara\u00e7lar sunmakta. Benzer \u015fekilde VS gibi geli\u015ftirme ortamlar\u0131 i\u00e7in eklentileri de mevcut. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki ba\u015fl\u0131klarda bunlara s\u0131ra ile de\u011finece\u011fim. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n yan\u0131nda da, en \u00e7ok ba\u015fvuraca\u011f\u0131n\u0131z (ba\u015fvurman\u0131z\u0131 \u015fiddetle tavsiye etti\u011fim) ise “Qt Assistant<\/strong>” arac\u0131d\u0131r. Her t\u00fcrl\u00fc API, \u00f6rnek kod ve benzeri dok\u00fcmantasyona \u00e7evrim i\u00e7i eri\u015fime ihtiya\u00e7 duymadan h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ula\u015fabilirsiniz. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda QT’ye ili\u015fkin internet \u00fczerinde de bir \u00e7ok kayna\u011fa kolayca ula\u015fabilirsiniz.<\/p>\n QT’yi kullan\u0131rken dikkat etmeniz gereken bir di\u011fer husus da lisanslama. Ger\u00e7i buna ayr\u0131 bir yaz\u0131 da ayr\u0131labilir, ama k\u0131saca bahsedecek olursak, QT iki lisans alt\u0131nda sunuluyor bunlar Ticari ve A\u00e7\u0131k Kaynak Lisanslar. Ticari lisans ile her t\u00fcrl\u00fc da\u011f\u0131t\u0131m ve kullan\u0131m haklar\u0131n\u0131 elde ediyorsunuz, ayr\u0131ca teknik destek ve benzeri konularda firma size yard\u0131mc\u0131 oluyor. Bunun d\u0131\u015f\u0131ndaki kullan\u0131mlarda ise a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 lisans (GPL, LGPLv3) kullan\u0131labilir. Burada da, kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z k\u00fct\u00fcphane ve ara\u00e7lara g\u00f6re lisanslamalar farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebiliyor. Hatta s\u00fcr\u00fcmler aras\u0131nda da farkl\u0131l\u0131klar mevcut. Bunun ile ilgili olarak indirme sayfas\u0131nda<\/a><\/span><\/strong> detayl\u0131 bilgi bulabilirsiniz.<\/p>\n Bunun yan\u0131nda QT’ye ili\u015fkin genel hususlar i\u00e7in de a\u015fa\u011f\u0131daki sayfa olduk\u00e7a bilgilendirici ve y\u00f6nlendirici olacakt\u0131r.<\/p>\n https:\/\/doc.qt.io\/qt-5\/overviews-main.html#<\/a><\/span><\/strong><\/p>\n Evet geldik, QT ile ilgili bundan sonra s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131n\u0131z ve bence \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm kavramlara. Elbette bunlar b\u00fct\u00fcn bir k\u00fcmeyi kapsam\u0131yor ama QT ile uygulama geli\u015ftirecekseniz bunlara g\u00f6z atmakta fayda var. \u00d6ncelikle k\u00fct\u00fcphanenin genel yap\u0131s\u0131na ili\u015fkin bir tak\u0131m bilgiler verece\u011fim, yaz\u0131m\u0131n ba\u015f\u0131nda neden QT kullanman\u0131z gerekti\u011fine g\u00f6z atm\u0131\u015ft\u0131k. \u015eimdi bu k\u00fct\u00fcphanenin \u00f6nemli \u00f6zelliklerine k\u0131saca (yaz\u0131 da k\u0131sa olacakt\u0131 \ud83d\ude42 g\u00f6z ataca\u011f\u0131z. yukar\u0131daki d\u00f6ng\u00fc, uygulamadan \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin API’ler (QCoreApplication::exit()<\/em> veya QCoreApplication::quit())<\/em> \u00e7a\u011fr\u0131lana kadar devam eder. i\u015fte burada bulunan exec()<\/em> API’si ile birlikte uygulaman\u0131n ana olay d\u00f6ng\u00fcs\u00fc ba\u015flar. Yukar\u0131da bahsetti\u011fim olay mekanizmas\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in, birazdan anlataca\u011f\u0131m sinyal\/slot mekanizmalar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in, bu d\u00f6ng\u00fcn\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekmektedir. Ba\u015fka neler buna ihtiya\u00e7 duyar diyecek olursan\u0131z: g\u00f6rsel bile\u015fenler, zamanlay\u0131c\u0131lar, a\u011f kabiliyetleri. Olaylar ve olay d\u00f6ng\u00fclerinden sonra kar\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131kacak olan bir di\u011fer \u00f6nemli kavram da Meta-Nesne Sistemidir. Asl\u0131nda e\u011fer QT ile yaz\u0131lm\u0131\u015f herhangi bir kodu derledi\u011finiz zaman, kendi yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 dosyalar\u0131n ve kodlar\u0131n yan\u0131nda, otomatik olarak \u00fcretilmi\u015f “moc_” uzant\u0131l\u0131 dosyalar ve otomatik olarak \u00fcretilmi\u015f kodlar\u0131 g\u00f6receksiniz ki, bunlar da QT uygulamas\u0131 olu\u015fturulurken, nihai uygulamaya dahil olurlar. Bu i\u015ften sorumlu olan ara\u00e7 ise Meta-Nesne Derleyicisi (Meta-Object Compiler)<\/em> d\u0131r, k\u0131saca MOC diye de kullan\u0131l\u0131r. Bu derleyici yazm\u0131\u015f oldu\u011funu kodlar\u0131 tarar ve QT’nin C++ i\u00e7in olan eklentilerin<\/a>i<\/strong><\/span> tarar (\u00f6r. i\u00e7erisinde buldu\u011fu Q_OBJECT gibi anahtar kelimelere bakar) ve bunlara g\u00f6re bahsedilen dosyalar\u0131 otomatik olarak olu\u015fturur. Bu a\u015famada asl\u0131nda, uygulamay\u0131 olu\u015fturdu\u011funuz derleme a\u015famas\u0131na benzer fakat ek bir a\u015famad\u0131r. Burada olu\u015fturulan dosyalar ne yapar diye soracak olursan\u0131z? Bunlardan en \u00f6nemlileri sinyal\/slot mekanizmalar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 tip bilgisi (RTTI) kabiliyetler ve dinamik \u00f6zellik sistemidir. MOC sisteminin de ilk etapta olu\u015fturulmas\u0131n\u0131n sebebi de sinyal ve slot mekanizmas\u0131 imi\u015f (bunu ayr\u0131 bir ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda irdeleyece\u011fim). MOC ile ilgili daha detayl\u0131 bilgi ve burada bahsetmedi\u011fim bir tak\u0131m kabiliyetleri i\u00e7in\u00a0https:\/\/doc.qt.io\/qt-5\/moc.html<\/span><\/strong><\/a> adresine bakabilirsiniz.<\/p>\n \u015eimdi gelelim bu QObject s\u0131n\u0131f\u0131na. QT’de en \u00e7ok duyaca\u011f\u0131n\u0131z s\u0131n\u0131flardan birisi de QObject’tir. \u00d6ncelikle QT’ye dair \u015fu ana kadar ve bundan sonra bahsedece\u011fim bir \u00e7ok kabiliyeti (\u00f6r. sinyal\/slot) kullanabilmeniz i\u00e7in, s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131z\u0131 QObject’ten t\u00fcretmeniz gerekmekte ve genelde Q_OBJECT makrosunu s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131z i\u00e7erisine yerle\u015ftirmeniz. Q_OBJECT MOC’un bakt\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli anahtar kelimedir. \u015eimdi, QT kullanacak \u00f6rnek bir s\u0131n\u0131f tan\u0131mlayal\u0131m birlikte:<\/p>\n QT i\u00e7in tan\u0131mlayaca\u011f\u0131n\u0131z ve haz\u0131r gelen b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131flar\u0131n genel yap\u0131s\u0131 basit olarak bu \u015fekildedir. QObject’ten s\u0131n\u0131f\u0131m\u0131z\u0131 t\u00fcretip, Q_OBJECT ekleyerek, art\u0131k s\u0131n\u0131f\u0131m\u0131z\u0131 MOC sistemi taraf\u0131ndan tan\u0131n\u0131r hale getirdik. Bu sayede uygulamam\u0131z\u0131 derlerken MOC da bu dosyaya bakarak ek dosyalar\u0131 \u00fcretecek. Ayr\u0131ca bu s\u0131n\u0131fa ili\u015fkin\u00a0meta-nesne <\/em>bilgilerine de \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131daki gibi ula\u015fabilece\u011fiz:<\/p>\n Tabi bunu zaten RTTI arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile “typeid(myclass).name()” \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 ile yapabilirdiniz ama QT bunu RTTI deste\u011fi olmadan da yapabilmekte. Bu da bize bu deste\u011fi olmayan veya bunun kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlarda da bu kabiliyeti kullanabilece\u011fimiz anlam\u0131na geliyor. Bunun yan\u0131nda, yine RTTI’\u0131 aktifle\u015ftirmeden “qobject_cast<>()” ‘i dynamic_cast<\/em> gibi kullanabilirsiniz.<\/p>\n K\u0131saca s\u0131n\u0131f\u0131m\u0131z\u0131 yukar\u0131daki hale getirince, a\u015fa\u011f\u0131daki nimetlerden faydalanabiliyoruz:<\/p>\n Tabi burada \u015funu da belirtmekte fayda var ki, e\u011fer yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m kabiliyete ihtiyac\u0131n\u0131z olmayacaksa, QObject’ten t\u00fcretmek \u00e7ok da ucuz de\u011fil ve siz bu \u015fekilde asl\u0131nda kullanmayaca\u011f\u0131n\u0131z bir tak\u0131m kabiliyetleri y\u00fcklemi\u015f oluyorsunuz ki bunun bir maliyeti olacakt\u0131r. Bu sebeple bunlar\u0131 kullanmayacaksan\u0131z ya da basit veri s\u0131n\u0131flar\u0131 i\u00e7in bu yakla\u015f\u0131m\u0131 uygulamay\u0131n\u0131z.<\/p>\n Son olarak Visual Studio eklentisini kurdu\u011funuz zaman, VS, bu tarz dosyalar\u0131n MOC taraf\u0131ndan \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131n\u0131 otomatik olarak tetikler. \u0130lgili ad\u0131mlar\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 penceresinden g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n Meta-Nesne sistemine ve MOC’a ili\u015fkin daha detayl\u0131 bilgilere ula\u015fmak i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki adresleri hi\u00e7 ac\u0131madan s\u00f6m\u00fcrebilirsiniz.<\/p>\n https:\/\/doc.qt.io\/qt-5\/metaobjects.html<\/a><\/span><\/strong><\/p>\n https:\/\/doc.qt.io\/qt-5\/moc.html<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n QT, s\u0131n\u0131flar i\u00e7in (tabi bir \u00f6nceki ba\u015fl\u0131kta anlat\u0131lan \u015fekilde tan\u0131mlanm\u0131\u015f) g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00f6zellik sistemi de sunmaktad\u0131r. Bu tarz kabiliyetler baz\u0131 derleyiciler taraf\u0131ndan \u00f6zel anahtar kelimeler ile sa\u011flan\u0131yorken, QT bunu, derleyici ve platformdan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde sunabilmekte. En basitinden bu sayede \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131daki gibi kullan\u0131m m\u00fcmk\u00fcn olmakta:<\/p>\n Bu sistem ile bu tarz bilgileri tutmak i\u00e7in s\u0131n\u0131f i\u00e7erisinde bir de\u011fi\u015fken tan\u0131mlaman\u0131za gerek kalm\u0131yor. Ayr\u0131ca kaynaklar\u0131n ifade etti\u011fine g\u00f6re bu sayede, bu \u00f6zellikle QML taraf\u0131ndan da kullan\u0131labiliyormu\u015f. Ayr\u0131ca \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda ekleme ya da saklama ihtiyac\u0131 duydu\u011funuz bilgileri bu sayede g\u00fcvenli bir \u015fekilde tutabileceksiniz. Bu tarz dinamik olarak \u00f6zellik eklemenin yan\u0131nda s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131z\u0131 deklare ederken de bu \u00f6zellikleri ekleyebilirsiniz. Bu sayede bu \u00f6zelliklere ili\u015fkin bir tak\u0131m k\u0131s\u0131tlamalar ve kontroller de eklenebilmekte. Hemen \u00f6rnek bir kod \u00fczerinden bunun kullan\u0131m\u0131na bakal\u0131m:<\/p>\n Yukar\u0131daki eklentiler ile birlikte iki tane getter\/setter metodu eklemi\u015f olduk. Bunlar\u0131n nas\u0131l kullanaca\u011f\u0131m\u0131za gelirsek a\u015fa\u011f\u0131da buna ili\u015fkin de bir \u00f6rnek kod g\u00f6rebilirsiniz. Temelde QT bu mekanizmalar i\u00e7in QVariant kullanmakta. Dikkatli kullan\u0131c\u0131lar\u0131m art\u0131k std::any<\/em> ve std::variant<\/em> ile birlikte bu kabiliyetleri normal C++ uygulamalar\u0131nda da kullanabileceklerini biliyorlard\u0131r.<\/p>\n Detayl\u0131 bilgi ve kullan\u0131labilecek di\u011fer \u00f6zellik anahtar kelimeleri i\u00e7in\u00a0https:\/\/doc.qt.io\/qt-5\/properties.html<\/strong> <\/span><\/a>adresine g\u00f6z atabilirsiniz.<\/p>\n Evet, bana kal\u0131rsa QT’nin en \u00f6nemli kabiliyetlerinden birisine gelmi\u015f bulunuyoruz. Bana kal\u0131rsa QT’nin en g\u00fc\u00e7l\u00fc kabiliyetlerinden de biridir. Buna ayr\u0131 bir ba\u015fl\u0131k a\u00e7masak hakikaten ay\u0131p olurdu. Peki nedir bu “Signal\/Slot” mekanizmas\u0131. Asl\u0131na bakarsan\u0131z tek bir c\u00fcmle ile ifade edecek olursak bu kabiliyeti: “Nesneler aras\u0131 haberle\u015fme mekanizmas\u0131.”. Evet bu kadar \ud83d\ude42<\/p>\n Tabi tan\u0131mlamak kolay ama bunu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan yukar\u0131da da bahsetmi\u015f oldu\u011fumu “meta-object system” mekanizmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Yukar\u0131da anlatt\u0131klar\u0131ma ili\u015fkin daha detayl\u0131 bilgi ve daha fazlas\u0131 i\u00e7in l\u00fctfen\u00a0https:\/\/doc.qt.io\/qt-5\/signalsandslots.html<\/strong><\/span><\/a> ba\u015fvurmaktan \u00e7ekinmeyin, hatta muhakkak bir kere okuyun.<\/p>\n QT’nin g\u00f6rsel bile\u015fen kabiliyetleri de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulunca, bunlar aras\u0131ndaki haberle\u015fme ihtiyac\u0131 eminim hepiniz i\u00e7in a\u015fikard\u0131r. Bir d\u00fc\u011fmeye bas\u0131nca ne olacak? Pencereyi kapatt\u0131\u011f\u0131mda yap\u0131lacaklar\u0131 nas\u0131l tetiklerim? “Signal\/Slot” lar i\u015fte bu ihtiya\u00e7lar\u0131 QT yakla\u015f\u0131m\u0131 ile halletmekte. Peki bu arkada\u015flar\u0131n rolleri nedir? Kaynak nesne var ise ilgili veriler ile bir sinyal yay\u0131mlar (signal).\u00a0 Sinyal yay\u0131nland\u0131ktan sonra, bu sinyale abone olan (ki kaynak s\u0131n\u0131f\u0131n kendisi de bu olaya abone olabilir) s\u0131n\u0131flar, bu verileri abone olan s\u0131n\u0131flar i\u00e7erisindeki “slot” olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015f \u00fcye metotlara y\u00f6nlendirir. Asl\u0131nda “slot” lar, s\u0131n\u0131f \u00fcye metot tan\u0131mlamalar\u0131ndan bir fark\u0131 da yoktur. A\u015fa\u011f\u0131da olas\u0131 baz\u0131 ba\u011flant\u0131lar ve bunlar\u0131n nas\u0131l kullan\u0131labilece\u011fine ili\u015fkin bir \u00f6rnek g\u00f6sterilmekte:<\/p>\n Peki bu normalde nas\u0131l kotar\u0131l\u0131yor? Ya “callback” dedi\u011fimiz fonksiyon i\u015faret\u00e7ileri ya da daha modern mekanizmalar ile bu halledilebiliyor, fakat bu da hem okunabilirlik hem de idame noktas\u0131nda pek yeterli de\u011fil. Bunun yan\u0131nda, bu tarz “callback” mekanizmas\u0131n\u0131 kullanan di\u011fer k\u00fct\u00fcphanelerde, genelde olaylar\u0131 tetikleyen s\u0131n\u0131flar, hedef\/abone olan s\u0131n\u0131flara genel olarak ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k i\u00e7erebiliyor, QT’nin yakla\u015f\u0131m\u0131nda bu tarz s\u0131k\u0131nt\u0131lar yok, yani bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yok, ve tip g\u00fcvenlidir (“type safe”). Tip g\u00fcvenli\u011finden kast\u0131m\u0131z, sinyal ve slot metot imzalar\u0131 ve tipleri ayn\u0131 olmak zorundad\u0131r. E\u011fer bir sinyale slot ba\u011fland\u0131 ise, ilgili sinyal tetiklendi\u011finde var ise b\u00fct\u00fcn abone olan slot’lar haberdar edilir. Bir di\u011fer avantaj\u0131 ise sinyal\/slot’lar\u0131n “thread-safe” olmas\u0131d\u0131r. E\u011fer ba\u011fl\u0131 olan sinyal ve slot’lar ayn\u0131 thread’de \u00e7al\u0131\u015fmaktaysalar, normal fonksiyon \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 \u015feklinde haberdar etme ger\u00e7ekle\u015fir. Fakat farkl\u0131 thread’lerde iseler o zaman bu veriler bir kuyruk marifeti ile kopyalan\u0131r ve hedef thread’in olay d\u00f6ng\u00fcs\u00fc i\u00e7erisinde kotar\u0131l\u0131r. Burada deklare edilen sinyaller otomatik olarak “moc” taraf\u0131ndan olu\u015fturulur.<\/p>\n \u015eimdi, sinyal ve slotlara biraz daha yak\u0131ndan bakal\u0131m.<\/p>\n Sinyaller asl\u0131nda bir olay olarak de\u011ferlendirilebilir ve s\u0131n\u0131f i\u00e7erisinde bir \u00fcye metot gibi deklare edilir fakat tan\u0131mlanmaz. D\u00f6n\u00fc\u015f de\u011feri void olmal\u0131d\u0131r. Sinyal ve slot’lar\u0131 kullanabilmek i\u00e7in s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131z, \u00f6ncelikle QObject s\u0131n\u0131f\u0131ndan t\u00fcretilmeli ve i\u00e7erisinde Q_OBJECT makrosu eklenmelidir (Peki neden? Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n ba\u015f\u0131nda bahsetmi\u015ftik).\u00a0 Ayr\u0131ca s\u0131n\u0131f i\u00e7erisindeki sinyaller “signals:” sat\u0131r\u0131ndan sonra deklare edilmesi gerekmektedir (merak edenler i\u00e7in “signal” anahtar kelimesi asl\u0131nda bir makro ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 “public”). moc bu ibarelere g\u00f6re gerekli kod olu\u015fturmalar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirir (bu sinyale ili\u015fkin \u00f6rne\u011fin tan\u0131mlama otomatik olarak \u00fcretilir). \u00c7o\u011fu QT g\u00f6rsel bile\u015fenleri bu sinyalleri bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Peki bu sinyali nas\u0131l tetikleyece\u011fiz. Bu ama\u00e7la “emit” anahtar kelimesi kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r (peki emit in kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 nedir? Asl\u0131nda bakarsan\u0131z hi\u00e7 bir \u015fey, sadece okunabilirli\u011fi artt\u0131rmak i\u00e7in eklenmi\u015ftir). Hemen \u00f6rnek bir sinyal deklarasyonuna ve tetiklenmesine bakal\u0131m:<\/p>\n Slotlara tekrar bakacak olursak, asl\u0131nda bunlar\u0131 \u00fcye metot tan\u0131mlamalar\u0131ndan bir farklar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sinyallerin y\u00f6nlendirildi\u011fi metotlar oldu\u011fundan bahsetmi\u015ftir. Tabi slot’lar sadece \u00fcye metotlar olmak zorunda de\u011filler, lambda, ba\u011f\u0131ms\u0131z fonksiyon ve fonksiyon nesneleri olabilirler. Sinyallere benzer \u015fekilde slot’lar kullanmak isteyen s\u0131n\u0131flar QObject s\u0131n\u0131f\u0131ndan t\u00fcretilmesi ve Q_OBJECT makrosunu i\u00e7ermelidir. Sinyallerin s\u0131n\u0131f g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc her zaman “public” olsa da, slot’lar “public\/protected\/private” olabilir. Hemen \u00f6rnek bir koda bakal\u0131m:<\/p>\n Sinyalleri ve slotlar\u0131 tan\u0131mlad\u0131k, peki bunlar\u0131 nas\u0131l ba\u011flayaca\u011f\u0131z. Hemen ona da bakal\u0131m. Bu ama\u00e7la, QObject s\u0131n\u0131f\u0131ndan edindi\u011fimiz\u00a0connect()\u00a0<\/em>API’si kullan\u0131l\u0131r. Bu API’ye s\u0131ra ile, g\u00f6nderen nesnenin kendisi, ilgili sinyal tan\u0131mlamas\u0131n\u0131n i\u015faret\u00e7isi, alacak nesne ve slot fonksiyonunun i\u015faret\u00e7isi ge\u00e7irilir.<\/p>\n Bu \u015fekilde ayn\u0131 sinyali birden fazla slot’a ya da birden fazla sinyali de ayn\u0131 slot’a ba\u011flayabilirsiniz. Daha \u00f6nce de bahsetti\u011fim gibi nesnelerin yan\u0131nda lambda ifadeleri de kullan\u0131labilir.<\/p>\n Nesnelerin ba\u011flanmas\u0131 durumunda, herhangi bir nesne silinirse ilgili ba\u011flant\u0131 otomatik olarak kopar\u0131l\u0131r.<\/p>\n Bunlar\u0131n yan\u0131nda:<\/p>\n Bu kullan\u0131mlara ili\u015fkin bilgi i\u00e7in http:\/\/doc.qt.io\/qt-5\/signalsandslots-syntaxes.html<\/strong><\/span> adresine bakabilirsiniz.<\/li>\n<\/ul>\n Bu uzant\u0131ya sahip dosyalar, Qt Designer taraf\u0131ndan kullan\u0131lmakta ve tasarlanan grafiksel kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcn\u00fc XML format\u0131nda ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. Y\u00fcksek ihtimal ile bu dosyalar ile hi\u00e7 i\u015finiz olmayacak ama ne oldu\u011funu bilmekte fayda var. Daha detayl\u0131 bilgi ve \u00f6rnek .ui dosyas\u0131 i\u00e7in\u00a0https:\/\/doc.qt.io\/qt-5\/designer-ui-file-format.html<\/a><\/span><\/strong> adresine bir g\u00f6z atabilirsiniz.<\/p>\n 4.7 s\u00fcr\u00fcm\u00fc ile birlikte WPF ve benzeri GKA uygulamalar\u0131 geli\u015ftirenlerin hemen hat\u0131rlayaca\u011f\u0131 xaml benzeri QML mod\u00fcl\u00fc ve bildirimsel dili (“declarative language<\/em>“) eklendi. Bu dil sayesinde, art\u0131k grafiksel kullan\u0131c\u0131 aray\u00fczleri, bunlar\u0131n etkile\u015fimi, QT’nin sundu\u011fu alt yap\u0131lar ve tasar\u0131m ara\u00e7lar\u0131 sayesinde kolay bir \u015fekilde tan\u0131mlanabilmektedir. Burada ayr\u0131ca Javascript deste\u011finin de eklendi\u011finden bahsetmekte fayda var. A\u00e7\u0131k konu\u015fmak gerekirse profesyonel hayat\u0131mda hen\u00fcz bunu hi\u00e7 kullanmad\u0131m ama \u00f6rnek uygulamalar\u0131m\u0131z\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bu dil ile geli\u015ftirmeyi planl\u0131yorum. Ayr\u0131ca buradaki bile\u015fenler, arka planda C++ k\u00fct\u00fcphaneleriniz ile de desteklenebilmekte. Daha detayl\u0131 bilgi i\u00e7in QML uygulamalar\u0131<\/a><\/span><\/strong> sayfas\u0131na bir g\u00f6z atabilirsiniz.<\/p>\n QT k\u00fct\u00fcphane ve kabiliyetleri belirli bir mant\u0131\u011fa g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131rmakta. Bunlardan ilk grubu “Qt Essentials” olarak adland\u0131rmakta. Bunlar b\u00fct\u00fcn platformlar i\u00e7in sunulan ve kullan\u0131labilecek olan kabiliyetleri temsil etmekte. Bunlar\u0131n yan\u0131nda \u00f6zel ama\u00e7lar i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f olan “Add-On Module” olarak adland\u0131r\u0131lan mod\u00fcller olabilmekte. \u015eimdi bunlara bir bakal\u0131m:<\/p>\n Temel k\u00fct\u00fcphaneler \u015fu \u015fekilde:<\/p>\nGiri\u015f<\/strong><\/span><\/h2>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.yazilimperver.com\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/img_5d360f88b7c34.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.yazilimperver.com\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/img_5d360e6a5e0b6.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/d21tv0wm5mksdn.cloudfront.net\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/Qt-infographic-online.jpg\")
<\/a><\/p>\nQT Nedir?<\/strong><\/span><\/h2>\n
\n
\u00d6nemli Kavramlar<\/strong><\/span><\/h2>\n
\nQT’yi anlamak i\u00e7in, \u00f6rnek bir QT uygulama ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlamak olduk\u00e7a \u00f6nemli. Bu ba\u011flamda da \u00f6ncelikli olarak bakmam\u0131z gereken iki husus, olaylar ve bu olaylar\u0131n asl\u0131nda y\u00f6netildi\u011fi ana olay d\u00f6ng\u00fcs\u00fc olacak. QT bir \u00e7ok farkl\u0131 Grafiksel Kullan\u0131c\u0131 Aray\u00fcz\u00fc (GKA) k\u00fct\u00fcphanesi gibi olay g\u00fcd\u00fcml\u00fc bir alt yap\u0131ya sahip. Peki bu ne demek? \u015eu demek, uygulaman\u0131n genel ak\u0131\u015f\u0131n\u0131, ortaya \u00e7\u0131kan olaylar belirliyor (\u00d6r. bir d\u00fc\u011fmeye bas\u0131lmas\u0131, pencerenin g\u00f6sterilmesi ya da kapanmas\u0131, vb.).
\nQT i\u00e7erisinde bu olaylar QEvent<\/em> temel s\u0131n\u0131f\u0131 ile temsil edilmekte ve olay\u0131n tipine g\u00f6re \u00f6zelle\u015fmektedir (\u00d6r. klavye olaylar\u0131 i\u00e7in QKeyEvent<\/em>, fare olaylar\u0131 i\u00e7in de QMouseEvent<\/em>). Bu olaylar\u0131n her birinde, bu olaylar\u0131 i\u015fleyecek hedef nesneler ve olaya ili\u015fkin parametreler bulunur. Bu hedef nesneler bu olaylar\u0131n kotar\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin mant\u0131\u011f\u0131 kendi i\u00e7lerinde bar\u0131nd\u0131r\u0131r ve gerekli i\u015fleri ger\u00e7ekle\u015ftirirler. Bu olaylar hem uygulaman\u0131n i\u00e7erisinden (d\u00fc\u011fmeye bas\u0131lmas\u0131) hem de d\u0131\u015far\u0131dan (klavye\/fare olaylar\u0131) tetiklenebilir.
\nBu olaylar\u0131n iletilmesi i\u00e7in kullan\u0131lan iki temel y\u00f6ntem (API) vard\u0131r bunlar: sendEvent<\/em> ve bir kuyruk kullanan postEvent<\/em>. Yukar\u0131da da bahsetti\u011fim gibi, bir d\u00f6ng\u00fc bu olaylar\u0131 tek tek i\u015fleyerek da\u011f\u0131t\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da bu kullan\u0131mlara ili\u015fkin \u00f6rnek kullan\u0131mlar\u0131 ve d\u00f6ng\u00fcy\u00fc g\u00f6rebilirsiniz. Tabi \u015funu da ifade etmekte fayda var, normal \u015fartlarda, \u00e7o\u011fu zaman haz\u0131r QT s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 ya da g\u00f6rsel bile\u015fenleri kullanaca\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in bu seviyede API \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 ile u\u011fra\u015fm\u0131yor olacaks\u0131n\u0131z ama genel mant\u0131\u011f\u0131 anlatmak ad\u0131na bunlar\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\/\/ Fare olay\u0131n\u0131 g\u00f6ndermek i\u00e7in\r\nQMouseEvent event(QEvent::MouseButtonPress, pos, 0, 0, 0);\r\nQApplication::sendEvent(mainWindow, &event);\r\n\r\n\/\/ Klavye olay\u0131n\u0131 g\u00f6ndermek i\u00e7in\r\nQApplication::postEvent(mainWin, new QKeyEvent(QEvent::KeyPress, Key_X, 'X', 0));\r\n\r\n\/\/ \u00d6rnek bir olay d\u00f6ng\u00fcs\u00fc nasil g\u00f6r\u00fcn\u00fcr?\r\nwhile (is_active)\r\n{\r\n while (!event_queue_is_empty)\r\n dispatch_next_event();\r\n\r\n wait_for_more_events();\r\n}<\/pre>\n
\nYava\u015f yava\u015f, as\u0131l varmak istedi\u011fimiz noktaya geliyoruz. \u015eimdi herhangi bir QT uygulamas\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131zda a\u015fa\u011f\u0131daki gibi bir kod dizilimi g\u00f6receksiniz:<\/p>\n#include <QCoreApplication>\r\n\r\nint main(int argc, char* argv[]) \r\n{\r\n QCoreApplication app(argc, argv);\r\n\r\n \/\/ Gerekli hazirliklar\r\n return app.exec();\r\n}<\/pre>\n
\nBurada dikkat edilmesi gereken hususlardan birisi de, pahal\u0131 i\u015fleri yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z yer. E\u011fer bu tarz olaylar\u0131n kotaranlar, bu kotar\u0131c\u0131 metotlar i\u00e7erisinde \u00e7ok uzun i\u015flemler yaparlarsa, bu genel olay d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc, ilgili i\u015flem bitene kadar bloklar. Bunu \u00f6nlemek i\u00e7in bu tarz i\u015fleri ayr\u0131 bir thread’de kotarmakta fayda var. Bu konuda da daha detayl\u0131 bilgi edinmek i\u00e7in https:\/\/wiki.qt.io\/Threads_Events_QObjects#Events_and_the_event_loop<\/strong><\/span> kayna\u011f\u0131 olduk\u00e7a yeterli, bir g\u00f6z atman\u0131z\u0131 tavsiye ediyorum. Burada ayr\u0131ca thread’lere ili\u015fkin bilgiler de bulunmakta. \u015eimdi de di\u011fer \u00f6nemli kavramlara bir g\u00f6z atal\u0131m.<\/p>\nMeta-Nesne Sistem (Meta-Object System<\/em>)<\/strong><\/span><\/h3>\n
#include <QObject>\r\n\r\nclass MyQtClass : public QObject \r\n{\r\n Q_OBJECT\r\n \/\/ \u00f6zellikler\r\n\r\npublic:\r\n MyQtClass ();\r\n\r\n \/\/ fonksiyonlar ve \u00fcye de\u011fi\u015fkenler\r\n};<\/pre>\nMyQtClass myclass;\r\nqDebug() << myclass.metaObject()->className();<\/pre>\n
\n
\n
myQtClassInstance.metaObject()->className(); => sinif ismini d\u00f6ner,<\/pre>\n<\/li>\n
QTimer<\/a> *timer = new QTimer; \/\/ QTimer QObject'ten t\u00fcrer\r\ntimer->inherits(\"QTimer\"); \/\/ true d\u00f6ner\r\ntimer->inherits(\"QObject\"); \/\/ true d\u00f6ner\r\ntimer->inherits(\"QAbstractButton\"); \/\/ false d\u00f6ner<\/pre>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n
Dinamik \u00f6zellik sistemi (Property System<\/em>)<\/strong><\/span><\/h3>\n
MyQtClass myQtClass;\r\nmyQtClass.setProperty(\"text\",\"Hello world\");\r\nqDebug() << myQtClass.property(\"text\").toString();<\/pre>\n
class MyQtClass : public QObject {\r\n ...\r\n Q_PROPERTY(QString name READ name WRITE setName)\r\n Q_PROPERTY(QString creator READ creator WRITE setCreator)\r\n ...\r\npublic:\r\n ...\r\n const QString& name() const;\r\n void setName(QString name);\r\n\r\n const QString& creator() const;\r\n void setCreator(QString creator);\r\n\r\nprivate:\r\n QString m_name{\"Fatih\"};\r\n QString m_creator{\"Yazilimperver\"};\r\n};<\/pre>\n MyQtClass instance;\r\n const QMetaObject* metaobject = instance.metaObject();\r\n\r\n auto count = metaobject->propertyCount();\r\n\r\n for (int i{0}; i < count; ++i) \r\n {\r\n QMetaProperty metaproperty = metaobject->property(i);\r\n \/\/ Ozelligin ismini alalim\r\n const char* name = metaproperty.name();\r\n \/\/ Ozelligin degerini alalim\r\n QVariant value = instance.property(name);\r\n qDebug() << name << \": \" << value.toString();\r\n }<\/pre>\nsinyal\/slot mekanizmas\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n
![](\"https:\/\/doc.qt.io\/qt-5\/images\/abstract-connections.png\")
<\/p>\nclass PublisherClass : public QObject {\r\n Q_OBJECT\r\n ...\r\n void initiateSignal()\r\n { \r\n emit exampleSignal(\"Deneme\", 12, 3.21);\r\n }\r\n\r\nsignals:\r\n \/\/ Ornek bir sinyal deklarasyonu, tanimlama yok\r\n void exampleSignal(const QString& str, int intData, float floatData);\r\n};<\/pre>\nclass SubscriberClass : public QObject \r\n{\r\n Q_OBJECT\r\n ...\r\n\r\npublic slots:\r\n void exampleSlot(const QString& str, int intData, float floatData) {\r\n ...\r\n }\r\n};<\/pre>\nPublisherClass sender;\r\nSubscriberClass receiver;\r\n\r\nconnect(&sender, &PublisherClass::exampleSignal, &receiver, &SubscriberClass::exampleSlot);<\/pre>\n
connect(&sender, &PublisherClass::exampleSignal, [](const QString& strData, int intData, float floatData) {\r\n ...\r\n}));<\/pre>\n\n
disconnect(&sender, &PublisherClass::exampleSignal, &receiver, &SubscriberClass::exampleSlot);<\/pre>\n<\/li>\n
connect(sender, SIGNAL(exampleSignal(QString, int, float)), receiver, SLOT(exampleSlot(QString, int, float)));<\/pre>\n
.ui dosyalar\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n
QML<\/strong><\/span><\/h3>\n
K\u00fct\u00fcphaneler ve API’ler<\/strong><\/span><\/h2>\n
![](\"https:\/\/doc.qt.io\/qt-5\/images\/qt-creator-gs.png\")
<\/p>\n![](\"https:\/\/doc.qt.io\/qt-5\/images\/designer-multiple-screenshot.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.yazilimperver.com\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/img_5d38b6bb595c6.png\")
<\/p>\n